Vanderhaeghen.nu

Al jarenlang ben ik bijzonder bezorgd over het energieverbruik in België, met name specifiek over het energieverbruik van HVAC-installaties (verwarmings-, ventilatie- en airconditioningsystemen). Ik ben er van overtuigd dat de Europese Unie met de invoering van deze richtlijnen, zoals de verplichting voor energieaudits, verwarmingsaudit, Energetische keuring van airconditioningsystemen goede intenties heeft. Het doel is duidelijk: mensen en bedrijven motiveren om het gebruik van fossiele energie te reduceren en duurzamer te handelen en met minder energieverbruik hetzelfde comfort te garanderen

Helaas blijkt echter dat de uitvoering van deze richtlijnen, op Belgisch niveau, vaak met aanzienlijke vertragingen te maken heeft. Richtlijnen die oorspronkelijk bedoeld waren om positieve verandering te bewerkstelligen, zijn in de praktijk vaak niet goed geïmplementeerd. In Vlaanderen, en breder in België, zijn er weinig concrete stappen ondernomen om de verplichtingen daadwerkelijk na te leven. De laatste ontwikkelingen op dit gebied zijn zorgwekkend, en de motivatie lijkt in sommige gevallen van bedenkelijke aard.

Een van de grootste problemen is dat sinds de invoering van de wettelijke verplichting voor energieaudits, verwarmingsaudit, Energetische keuring van airconditioningsystemen van HVAC-systemen er geen controles zijn uitgevoerd om te verifiëren of de wetgeving überhaupt wordt nageleefd. Ondanks dat er duizenden audits zijn uitgevoerd, blijkt dat de resultaten van deze audits vaak niet grondig worden bestudeerd, en er is geen bewijs dat deze audits hebben geleid tot concrete bijsturingen of verbeteringen.

Ik zou graag willen weten:

• Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot de implementatie van de Europese richtlijnen voor energieaudits in België, en wat zijn de redenen voor de vertraging in de uitvoering van deze richtlijnen?
• Wat is de motivatie van de Vlaamse en federale overheid om de wettelijke verplichting van energieaudits van HVAC-systemen niet streng te controleren en toe te passen?
• Hoeveel van de geplande energieaudits, verwarmingsaudit, Energetische keuring van airconditioningsystemen van HVAC-systemen zijn er sinds de invoering van de wetgeving daadwerkelijk uitgevoerd, en wat zijn de resultaten hiervan?
• Zijn er, op basis van de uitgevoerde audits, concrete studies of beleidsaanpassingen voorgesteld om de energie-efficiëntie in gebouwen verder te verbeteren?
• Wat zijn de plannen om de uitvoering van de resterende energieaudits (voor ongeveer 160.000 gebouwen) effectief te realiseren, en welke bijkomende werkgelegenheid of economische voordelen kunnen hieruit voortvloeien?

Gezien de urgentie van de energietransitie en de vele gemiste kansen door gebrek aan adequate controle en follow-up, zou ik het zeer op prijs stellen als dit onderwerp op korte termijn opnieuw kan worden besproken in het Vlaams Parlement.

In antwoordt op heb ik volgende, …

Innovatieve koeltechniek uit Vlaanderen op wereldpodium: “Vochtigheid moet omlaag”

https://vrtnws.be/p.w7aGGom7M

Uit een studie die de VN vorige week vrijgaf, blijkt dat het aantal aircotoestellen zal verdrievoudigen tussen nu en 2050. Enerzijds komen er meer en intensere hittegolven door de klimaatopwarming, anderzijds groeit de wereldbevolking en zullen meer mensen zich airco kunnen permitteren.

Stel ik vast dat de globale vraag naar koeling explosief toeneemt. De Verenigde Naties bevestigen dat het aantal aircotoestellen tegen 2050 zal verdrievoudigen.

In dat licht is een consistent, toekomstgericht Vlaams klimaat- en energiebeleid essentieel. Helaas stel ik vandaag een groeiende kloof vast tussen:

• de Europese en Vlaamse klimaatambities,
• de realiteit van trage omzetting van Europese richtlijnen, en
• het voorstel om bestaande energetische keuringen te verzwakken of af te schaffen.

1. Ambitie versus realiteit: België haalt de EU-doelstellingen niet

België haalt de Europese reductiedoelstelling van -55% broeikasgassen tegen 2030 momenteel niet. Desondanks blijft de omzetting van Europese energie- en gebouwnormen in nationale wetgeving veel te traag: richtlijnen uit 2018 worden pas ruim in 2026 gedeeltelijk geïmplementeerd.

Een concreet voorbeeld is de langzame omzetting van aanpassingen in VLAREM, waaronder de definities inzake nominaal koelvermogen en de samenstelling van een “airconditioningsysteem”. Hoewel deze bepalingen juridisch helder zijn, duurt het acht jaar vooraleer zij in Vlaanderen gedeeltelijk vertaald worden.

Deze traagheid creëert een spanningsveld tussen urgentie en uitvoering, en ondermijnt het klimaatbeleid.

2. Juridisch kader: bestaande regels worden niet gevolgd

2.1 Europese richtlijnen (2010/31/EU en 2018/844/EU)

De Europese regels zijn helder:

Een airconditioningsysteem is elke combinatie van onderdelen die het binnenklimaat koelt, ongeacht of het één centrale of meerdere kleine installaties zijn.

Het nominaal koelvermogen wordt bepaald op basis van alle componenten samen binnen één gebouw.

Regelmatige keuringen zijn verplicht boven 70 kW, maar lidstaten mogen strengere drempels behouden — zoals Vlaanderen doet met 12 kW.

Lidstaten met een bestaande, effectieve keuringsprocedure mogen deze behouden zonder notificatieplicht, omdat keuringen een bewezen rol spelen in energiebesparing (overweging 39).

Europese overwegingen 35–38 benadrukken bovendien:

• dat prestaties onder deelbelasting, niet enkel het nominaal vermogen, cruciaal zijn,
• dat airco- en verwarmingssystemen vaak inefficiënt zijn afgesteld,
• dat keuringen net bedoeld zijn om deze tekortkomingen tijdig te detecteren,
• dat gebouwautomatiseringssystemen slechts onder strikte voorwaarden keuringen mogen vervangen — voorwaarden die Vlaanderen niet definieert of controleert.

2.2 Vlaamse wetgeving

Het BVR van 8 januari 2021 bevestigt dat Vlaanderen de drempel van 12 kW behoudt, omdat 60% van bestaande installaties daaronder valt en airco’s in gebouwen sterk toenemen.

In VLAREM is duidelijk vastgesteld wat een airco-energiekeuring moet omvatten, inclusief:

• documentatiecontrole,
• visuele inspectie,
• beoordeling van gebruik,
• controle van systeemparameters.

In het huidige alternatief (EPC A / EPC NR) wordt geen invulling gegeven aan deze Vlaamse verplichtingen — zelfs niet gedeeltelijk.

De Vlaamse overheid heeft tot op heden geen wettelijke voorwaarden uitgewerkt waaraan gebouwautomatisering moet voldoen om keuringen te vervangen.

Er is geen wettelijke omschrijving voor het “analyseren” van energiegebruik, hoewel dit in diverse decreten verplicht wordt opgelegd.

3. Problemen met het huidige voorstel tot afschaffing/aanpassing

Het huidige voorstel tot wetswijziging:

• is strijdig met Europese EPBD-richtlijnen,
• is strijdig met eerder gepubliceerd Vlaams beleid,
• verwijdert verplichtingen voordat ze überhaupt correct geïmplementeerd zijn,
• ondermijnt het doel van de keuring zelf, met name:
• energieverbruik verminderen,
• installaties optimaliseren,
• gebruikersgedrag bijsturen,
• gebouwen energetisch verbeteren,
• milieu-impact verlagen.

Het argument dat audits inefficiënt zouden zijn, is niet gebaseerd op onderzoek bij auditeurs, installateurs of gebruikers.
Als auditeur met registratienummer Erkenningsnummer: LNE/ERK/AED/2014/00006, actief sinds 2014 en goed voor meer dan 11 jaar ervaring en 4636 Energetische keuring van airconditioningsystemen waaronder +/-26% van alle Vlaamse audits uitvoerde — kan ik bevestigen dat dergelijke consultatie niet heeft plaatsgevonden.

Belangrijke Mededeling inzake de Vervangtool

In verband met de vervangtool die momenteel ter beschikking wordt gesteld, wil ik u erop wijzen dat er niet langer een externe controle kan plaatsvinden door een onafhankelijke instelling, de overheid of via audits op locatie.

Daarnaast is het cruciaal om te benadrukken dat de vervangtool fraude mogelijk maakt. Zodra de Excel-output beschikbaar is, kan deze worden gekopieerd zonder enige verificatie van de bevoegdheid van de auditeur om daadwerkelijk als auditeur op te treden.

Samenvatting van de Kernpunten

Beschikbaarheid van de vervangtool : De nieuwe vervangtool wordt geïntroduceerd.

Cruciaal risico 1 : Zonder uitvoering van vervangingen is geen externe controle meer mogelijk (door onafhankelijke instellingen, overheid of lokale audits).

Cruciaal risico 2 : De vervangtool maakt fraude mogelijk.

Cruciaal risico 3 : Onbevoegde personen kunnen onjuiste data kopiëren uit de Excel-output, aangezien er geen controle plaatsvindt op de bevoegdheid van de auditeur.

Aanvullende Informatie over Energieaudits en EPC NR

Energieaudits voor grote ondernemingen en KMO’s worden opgenomen in het EPC NR.

• Na indiening van de energieaudit heeft de exploitant drie jaar om alle rendabele maatregelen (IRR > 13%) uit te voeren.
• De energieaudit is vier jaar geldig vanaf de indieningsdatum in de webapplicatie. Voor het verstrijken van deze termijn moet een geactualiseerde versie worden opgeladen, die de vorige vervangt.
• In het kader van het EPC NR-certificaat zullen geen rendabele maatregelen (IRR > 13%) worden geformuleerd.

Specifieke Verplichtingen voor Niet-Residentiële Gebouwen

Gebouwen met airconditioningsystemen of gecombineerde systemen met een nominaal vermogen van meer dan 70 tot 290 kW moeten uiterlijk op 31 december 2025 (of 2029) uitgerust zijn met gebouwautomatiserings- en controlesystemen.

• Binnen het EPC NR is er geen mogelijkheid om aan te geven welke installaties gekoppeld zijn aan het GBS-systeem.
• De EPC-auditeur is niet opgeleid om te verifiëren of het systeem voldoet aan de vereisten.
• Het is zorgwekkend dat gespecialiseerde vakgebieden nu beoordeeld worden door EPC-deskundigen die niet beschikken over de vereiste beroepsbekwaamheid.

4. Structurele problemen die niet door afschaffing worden opgelost

De Vlaamse overheid heeft 10 jaar na invoering van de audit tool nagelaten om de auditmethodes aan te passen aan de enorme technologische evolutie, waaronder warmtepompen, hybride systemen en nieuwe regels inzake deelbelasting.

De tools voor audits > 12 kW zijn vandaag niet accuraat genoeg om moderne installaties te evalueren.

In plaats van afschaffing is een grondige herziening van de auditinstrumenten noodzakelijk, eventueel geïntegreerd in het onderhoudsattest voor installaties < 12kW.

• Kernconclusie

Samenvatting Europese Richtlijnen (2024/1257, 2018/844/EU, 2010/31/EU) met betrekking tot Airconditioninginstallaties

Richtlijn 2024/1257:

• Deze richtlijn heeft betrekking op de energieprestatie van gebouwen, met specifieke eisen voor de efficiëntie van koel- en verwarmingssystemen, waaronder airconditioning.
• De focus ligt op het bevorderen van duurzame en energie-efficiënte HVAC-systemen (verwarming, ventilatie en airconditioning), wat ook de installatie van airconditioningsystemen omvat.
• Luchtbehandelingssystemen, zoals airconditioning, moeten voldoen aan de Europese normen voor energieverbruik en de CO₂-uitstoot om bij te dragen aan de klimaatdoelen van de EU.

Richtlijn 2018/844/EU (Energy Performance of Buildings Directive – EPBD):

• Deze richtlijn verduidelijkt de verplichtingen voor de energieprestatie van gebouwen, inclusief de installatie en het onderhoud van airconditioningsystemen.
• Er wordt specifiek aandacht besteed aan de energie-efficiëntie van airco-installaties. Nieuwe installaties moeten voldoen aan strengere energie-eisen, en bestaande installaties moeten zo snel mogelijk worden geüpdatet om te voldoen aan de nieuwste energie-efficiëntienormen.
• De richtlijn stimuleert ook de integratie van hernieuwbare energiebronnen in airconditioninginstallaties, zoals warmtepompen, en moedigt regelmatig onderhoud en het optimaliseren van systemen aan.

Richtlijn 2010/31/EU (Energy Performance of Buildings – EPBD):

• Deze oudere richtlijn legt de basis voor het verbeteren van de energieprestatie van gebouwen en voorziet in bepalingen voor airconditioning en koelsystemen.
• De richtlijn verplicht lidstaten om ervoor te zorgen dat de energieprestatie van airco-installaties wordt beoordeeld, en dat er energie-efficiëntieprogramma’s voor airconditioninginstallaties worden ontwikkeld.
• Ze verplichten de periodieke controle en het onderhoud van airconditioningsystemen die een bepaald vermogen overschrijden, om te waarborgen dat deze systemen niet meer energie verbruiken dan noodzakelijk.

Het huidige voorstel tot wetswijziging:

• Botst met Europese richtlijnen (2018/844/EU en 2010/31/EU en 2024/1257)
• Botst met Vlaamse regelgeving (2020, 2021)
• Vermindert energiebesparing, terwijl airco-gebruik fors stijgt
• Negeert de expertise van het werkveld
• Schrapt controles zonder dat alternatieven bestaan
• Maakt energiedocumentatie minder transparant, strijdig met EPBD-vereisten
• En ondermijnt klimaatambities op een moment dat koeling een cruciale factor wordt.

6. Voorstel

Ik pleit voor:

1. Behouden van de keuringen vanaf 12 kW, zoals wettelijk voorzien.
2. Snelle modernisering van de audittools, afgestemd op hedendaagse systemen.
3. Integratie van kleine installaties (<12 kW) in een uitgebreid onderhoudsattest, mits duidelijke normen.
4. Duidelijke wettelijke criteria voor gebouwautomatisering, conform EPBD-vereisten.
5. Structurele betrokkenheid van het werkveld, inclusief auditeurs met jarenlange praktijkervaring.
6. Snellere omzetting van EU-richtlijnen, zodat Vlaanderen zijn achterstand niet verder vergroot.

7. Slot

Gezien mijn lange staat van dienst als auditeur, docent en actief lid van eerdere werkgroepen, had ik verwacht dat het werkveld voorafgaand aan deze beslissing geconsulteerd zou worden.

Ik ben graag bereid mijn analyse, onderbouwd met praktijkervaring en een volledig overzicht van de relevante wetgeving, persoonlijk toe te lichten aan de bevoegde minister.

Deze “energetisch keuring, airco-energiedeskundige”

audit, inspectie is enkel verplicht voor airco’s die gebruikt worden voor comfortkoeling ten behoeve van mensen, niet voor proceskoeling.

• “Airconditioningsystemen met een nominaal koelvermogen van meer dan 12 kW” is gewijzigd in “airconditioningsystemen of gecombineerde airconditionings- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen meer dan 12 kW”.
• Sinds 7 maar 2021 is de keuringsfrequentie iedere 5 jaar ongeacht het koelvermogen.

Energiedecreet

Energiedecreet van 8 mei 2009 en wijziging van 28 oktober 2020

• Niet-residentiële gebouwen met verwarmingssystemen of met gecombineerde ruimteverwarmings- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW

• Niet-residentiële gebouwen met airconditioningsystemen of gecombineerde airconditioning- en ventilatiesystemen met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW.

Hebben uiterlijk op 31 december 2025
een gebouwautomatisering en -controlesystemen.

• “Gebouwautomatisering en – controlesysteem”
  • 1° het energieverbruik permanent controleren, bijhouden, analyseren en de besturing ervan mogelijk maken;
  • 2° de energie-efficiëntie van het gebouw toetsen, rendementsverliezen van technische bouwsystemen opsporen, en de persoon die verantwoordelijk is voor het beheer van de voorzieningen of de technische installaties, informeren over de mogelijkheden om de energie-efficiëntie te verbeteren.
  • 3° communicatie met verbonden technische bouwsystemen en andere apparaten in het gebouw mogelijk maken, en interoperabel zijn met technische bouwsystemen van verschillende soorten eigendomstechnologieën, toestellen en fabrikanten.
    (Producten, systemen of organisaties zijn interoperabel als ze zonder beperkingen samen kunnen werken) Het belang van interoperabiliteit is gigantisch.
  • „Technisch bouwsysteem”: bereiding van sanitair warm water, koeling, ventilatie, verlichting, gebouwautomatisering en -controle, energieopwekking inclusief elektriciteitsopwekking ter plaatse, of een combinatie daarvan, met inbegrip van systemen die gebruikmaken van energie uit hernieuwbare bronnen.

Airconditioningsystemen geïnstalleerd voor 1 augustus 2011 moesten, afhankelijk van het nominaal koelvermogen, ten laatste energetische gekeurd worden op 10 april 2016. Als dit nog niet gebeurd is moeten deze zo snel mogelijk gekeurd worden.

Sinds 5 september 2016 wordt het nominaal koelvermogen inderdaad bepaald op gebouwniveau.

In deze voorbeelden kan je een antwoord vinden op je vragen.

Ik geef de voorbeelden hieronder alvast weer:

Op 4/09/2016 waren er 3 individuele airco’s van 5 kW in een gebouw aanwezig. Sinds 5/09/2016 moeten de nominale koelvermogens van de individuele airco’s  binnen een gebouw opgeteld worden. Het nominaal koelvermogen bedraagt nu 15 kW. De energetische keuring moet dan uitgevoerd worden tegen 5/09/2021 en vervolgens vijfjaarlijks.

• Situatie 1: Op 1/03/2017 werd er een airco bijgeplaatst van 5 kW. Het totaal nominaal koelvermogen bedraagt nu 20 kW. De eerstvolgende energetisch keuring van alle airco’s moet uitgevoerd worden tegen 1/03/2018 en vervolgens vijfjaarlijks.

• Situatie 2: Op 1/03/2017 werd er een airco bijgeplaatst van 40 kW. Het totaal nominaal koelvermogen bedraagt nu 55 kW. De eerstvolgende energetisch keuring van alle airco’s moet uitgevoerd worden tegen 1/03/2018 en vervolgens driejaarlijks.

• Situatie 3: Op 1/03/2017 werd een airco van 5 kW vervangen door een andere airco van 5 kW. De eerstvolgende energetisch keuring van alle airco’s moet uitgevoerd worden tegen 1/03/2018 en vervolgens vijfjaarlijks.

2. In een gebouw is een airco van 15 kW aanwezig die op 1/05/2016 gekeurd werd en die tegen 1/05/2021 opnieuw moest gekeurd worden. Met de nieuwe regeling sinds 5/09/2016 moet de installatie nu tegen 5/09/2021 gekeurd worden.

• Situatie 1: Op 1/03/2017 werd een bijkomende airco van 10 kW bijgeplaatst waardoor het nominaal koelvermogen nu 25 kW bedraagt. De volgende energetische keuring van de airco’s moet tegen 1/03/2018 gebeuren en vervolgens vijfjaarlijks.

• Situatie 2: Op 1/03/2021 wordt een bijkomende airco van 250 kW bijgeplaatst waardoor het nominaal koelvermogen nu 265 kW bedraagt. De volgende energetische keuring van de airco’s moet tegen 5/09/2021 gebeuren (en dus niet 1/03/2022 want de strengste datum geldt zodat geen keuring ontlopen wordt) en vervolgens tweejaarlijks.

Nieuwe VLAREM trein eindelijk gepubliceerd

Het heeft even geduurd, maar de teksten van de verschillende Vlaamse milieu-besluiten uit het voorjaar die gegroepeerd werden onder de VLAREM-trein 2016, werden op 26 augustus gepubliceerd in het Belgische Staatsblad. Voor gebouwbeheerders bevat deze aangepaste regelgeving één zeer belangrijk besluit. Het vermogen van de airconditioning in één gebouw wordt niet meer per installatie apart bekeken.
Lees verder Gebouwbeheerders moeten nu gaan rekenen

Wist je dat ongeveer veertig procent van totale energieverbruik in Europa voor rekening komt van de gebouwen sector? Wist je dat een goed beheer van alle energie verbruikende toestellen in een gebouw leidt tot een snelle besparing, maar ook tot een duurzaam beheer? Wist je dat dit zelfs in de vorm van een keuring op Europees vlak verplicht is? Lees verder Koel je als gebouwbeheerder goed?